Οι ΗΠΑ ζήτησαν από τους συμμάχους τους στο NATO να αποχωρήσουν από το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο (ICC), κλιμακώνοντας την εκστρατεία της κυβέρνησης του Ντόναλντ Τραμπ (Donald Trump) κατά του θεσμού.

Το αίτημα τέθηκε σε κλειστή συνεδρίαση των 32 πρεσβευτών της Συμμαχίας στις Βρυξέλλες, στα μέσα Ιουλίου. Ο Αμερικανός πρέσβης, Μάθιου Γουίτακερ (Matthew Whitaker), κάλεσε τις χώρες-μέλη να αποχωρήσουν από το Καταστατικό της Ρώμης. Μάλιστα, όπως αποκάλυψαν τρεις διπλωμάτες που έδωσαν το «παρών», ο ίδιος έκλεισε την παρέμβασή του με μια ευθεία προειδοποίηση, τονίζοντας ότι η Ουάσιγκτον «θα παρακολουθεί στενά ποιοι στέκονται στο πλευρό της Αμερικής».

Σε έγγραφο που διανεμήθηκε στις αντιπροσωπείες, η αμερικανική πλευρά ανέφερε ότι σκοπεύει να «αποδομήσει συστηματικά» τις δυνατότητες του δικαστηρίου. Ζήτησε επίσης από τους συμμάχους να διακόψουν κάθε υλική υποστήριξη προς αυτό. Η απαίτηση αφορά σχεδόν ολόκληρη τη Συμμαχία, καθώς από τα 32 κράτη-μέλη του NATO, μόνο οι ΗΠΑ και η Τουρκία δεν συμμετέχουν στο Καταστατικό της Ρώμης.

Γιατί οι ΗΠΑ βρίσκονται σε σύγκρουση με το ICC

Το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο ιδρύθηκε το 2002 με αρμοδιότητα να διώκει πρόσωπα για τα σοβαρότερα διεθνή εγκλήματα, όπως η γενοκτονία, τα εγκλήματα πολέμου και τα εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας. Οι ΗΠΑ δεν έχουν αναγνωρίσει ποτέ τη δικαιοδοσία του και αντιδρούν σθεναρά στο ενδεχόμενο να ερευνηθούν Αμερικανοί στρατιωτικοί ή κυβερνητικοί αξιωματούχοι.

Το 2020, το ICC άνοιξε έρευνα για καταγγελίες περί εγκλημάτων πολέμου από Αμερικανούς στρατιώτες στο Αφγανιστάν. Πιο πρόσφατα, διατυπώθηκαν αιτήματα να εξεταστούν αμερικανικές επιθέσεις κατά σκαφών στην Καραϊβική. Την επιθετική ρητορική της κυβέρνησης Τραμπ έχει αναλάβει ο υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο (Marco Rubio), ο οποίος κατηγορεί ευθέως το δικαστήριο ότι παραβιάζει την αμερικανική κυριαρχία.

Οι αντιδράσεις στην Ευρώπη και οι αμερικανικές κυρώσεις

Ο Μάρκο Ρούμπιο προειδοποίησε ότι η Ουάσιγκτον δεν πρόκειται να δεχθεί προσπάθειες δίωξης Αμερικανών, ενώ οι ΗΠΑ έχουν ήδη επιβάλει κυρώσεις σε ανώτατα στελέχη του ICC, μεταξύ των οποίων και η πρόεδρός του, Τομόκο Ακάνε (Tomoko Akane). Το δικαστήριο από την πλευρά του δηλώνει ότι θα συνεχίσει να ασκεί τα καθήκοντά του ανεξάρτητα, παρά τις πιέσεις.

Η παρέμβαση του Μάθιου Γουίτακερ προκάλεσε έντονη δυσφορία στους κόλπους του NATO. Η Γαλλία και η Ολλανδία τάχθηκαν ανοιχτά κατά της αμερικανικής απαίτησης, με το Παρίσι να επαναλαμβάνει την «ακλόνητη στήριξή» του στο ICC. Το Στέιτ Ντιπάρτμεντ ωστόσο έχει προειδοποιήσει για «αυξημένο έλεγχο» απέναντι σε χώρες που λαμβάνουν αμερικανική βοήθεια ενώ εξακολουθούν να αναγνωρίζουν το δικαστήριο.

Νέα δοκιμασία για τις διατλαντικές σχέσεις στο NATO

Η διαφωνία για το ICC βρίσκει τη Συμμαχία σε μια περίοδο ήδη τεταμένων διατλαντικών σχέσεων. Τους προηγούμενους μήνες, ευρωπαϊκές χώρες αρνήθηκαν να συμμετάσχουν στον πόλεμο των ΗΠΑ με το Ιράν, ενώ η πρόθεση του Ντόναλντ Τραμπ για προσάρτηση της Γροιλανδίας —ενός αυτόνομου εδάφους της Δανίας— προκάλεσε μια ακόμη σοβαρή κρίση.

Το γενικότερο κλίμα επηρεάζεται έντονα και από τη στρατηγική «NATO 3.0», μέσω της οποίας η Ουάσιγκτον ζητά από την Ευρώπη και τον Καναδά να αναλάβουν μεγαλύτερο μέρος των αμυντικών δαπανών τους. Ένα πρόσφατο αμερικανικό ερωτηματολόγιο προς τα κράτη-μέλη είχε ήδη θορυβήσει Ευρωπαίους διπλωμάτες, οι οποίοι το εξέλαβαν ως «τεστ» ευθυγράμμισης.

Πάντως, όπως επισημαίνουν διπλωματικές πηγές στο Politico, οι ΗΠΑ δεν συνέδεσαν ευθέως την αποχώρηση από το δικαστήριο με την αμερικανική στρατιωτική προστασία, καθώς το ζήτημα τέθηκε ως δευτερεύον σημείο της τακτικής συνεδρίασης και όχι ως κάποιος επίσημος όρος παραμονής κάτω από την αμερικανική ομπρέλα ασφαλείας.