Ρωσικά βαθυσκάφη εντοπίστηκαν την άνοιξη κοντά στο απομακρυσμένο αρχιπέλαγος Σβάλμπαρντ, στην Αρκτική, να πραγματοποιούν άσκηση προσομοίωσης ανάπτυξης νέας τεχνολογίας για την εξουδετέρωση κρίσιμων υποθαλάσσιων καλωδίων, σύμφωνα με αποκλειστικό ρεπορτάζ του πρακτορείου Reuters. Η αποκάλυψη ενισχύει τις ανησυχίες των δυτικών υπηρεσιών ασφαλείας για την ευπάθεια των υποθαλάσσιων υποδομών της Ευρώπης.

Σύμφωνα με δύο δυτικούς αξιωματούχους που μίλησαν στο πρακτορείο υπό καθεστώς ανωνυμίας, η τεχνολογία που δοκιμαζόταν ήταν σχεδιασμένη ώστε να δυσκολεύει την απόδοση ευθύνης για τυχόν χτύπημα σε καλώδιο. Πίσω από την επιχείρηση, σύμφωνα με τις ίδιες πηγές, βρισκόταν η GUGI, η μυστική ρωσική διεύθυνση που ειδικεύεται σε επιχειρήσεις μεγάλου βάθους και βρίσκεται εδώ και χρόνια στο μικροσκόπιο των δυτικών υπηρεσιών.

Πώς εξελίχθηκε η ρωσική επιχείρηση στην Αρκτική

Βρετανία, Νορβηγία και Ηνωμένες Πολιτείες παρακολούθησαν τα ρωσικά σκάφη και τελικά τα αντιμετώπισαν στη θάλασσα. Σύμφωνα με το Reuters, η άσκηση δεν ολοκληρώθηκε και τα ρωσικά σκάφη αποχώρησαν από την περιοχή, αφήνοντας ανέπαφα τα καλώδια-στόχους. Η Βρετανία και η Νορβηγία είχαν ήδη αποκαλύψει τον Απρίλιο ασυνήθιστη ρωσική δραστηριότητα στον Βόρειο Ατλαντικό, όμως η ακριβής περιοχή, η συμμετοχή των ΗΠΑ και η ύπαρξη της συγκεκριμένης τεχνολογίας δεν ήταν γνωστά μέχρι σήμερα.

Στην περιοχή βρίσκονται δύο υποθαλάσσια καλώδια οπτικών ινών μήκους περίπου 1.400 χιλιομέτρων, τα οποία συνδέουν το Σβάλμπαρντ με την ηπειρωτική Νορβηγία και σε ορισμένα σημεία φτάνουν σε βάθος έως 2.700 μέτρα. Μέσω αυτών μεταφέρονται τεράστιοι όγκοι δορυφορικών δεδομένων από τον σταθμό SvalSat, τον μεγαλύτερο εμπορικό δορυφορικό επίγειο σταθμό στον κόσμο και μέρος του Near Space Network της NASA.

Τα καλώδια έχουν πάχος που το Reuters παρομοιάζει με λάστιχο κήπου, ωστόσο μέσω αυτών πραγματοποιούνται διεθνείς επικοινωνίες και χρηματοπιστωτικές συναλλαγές. Καθώς αυξάνονται οι ανάγκες για δεδομένα, και λόγω της ραγδαίας ανάπτυξης της τεχνητής νοημοσύνης, μεγαλώνει και η στρατηγική σημασία του βυθού. Ένα περιστατικό σε μεγάλο βάθος, μακριά από τις ακτές και χωρίς εμφανή ίχνη επίθεσης, δημιουργεί μια «γκρίζα ζώνη» με σοβαρές οικονομικές ή στρατηγικές συνέπειες, χωρίς να μπορεί εύκολα να χαρακτηριστεί ως εχθρική ενέργεια κράτους.

Αμερικανοί αξιωματούχοι που επικαλείται το Reuters αναφέρουν αυξανόμενη ανησυχία μεταξύ αναλυτών των υπηρεσιών πληροφοριών πως η Μόσχα θα μπορούσε κάποια στιγμή να δοκιμάσει τα όρια της συλλογικής άμυνας του NATO. Σε ένα τέτοιο σενάριο, οι υποθαλάσσιες υποδομές θα αποκτούσαν κρίσιμο ρόλο. Η Ρωσία αρνείται συστηματικά ότι πραγματοποιεί επιχειρήσεις σαμποτάζ σε χώρες του NATO, ενώ το ρωσικό υπουργείο Άμυνας αρνήθηκε να απαντήσει στο αίτημα του Reuters για σχόλιο.

Γιατί αυξάνονται οι ύποπτες κινήσεις πλοίων στη Βόρεια Θάλασσα

Σύμφωνα με δεδομένα της εταιρείας ανάλυσης ναυτιλιακού κινδύνου Windward, το 2025 καταγράφηκαν 13.079 περιπτώσεις πλοίων που κινούνταν αργά πάνω ή κοντά σε ευαίσθητες υποθαλάσσιες υποδομές στη Βόρεια Θάλασσα, αύξηση 52% σε σχέση με την προηγούμενη χρονιά. Η πρακτική αυτή, γνωστή ως «drifting», δεν είναι παράνομη όταν πραγματοποιείται σε διεθνή ύδατα, ωστόσο οι ειδικοί ασφαλείας ανησυχούν ότι η συστηματική χαρτογράφηση καλωδίων, αγωγών και άλλων εγκαταστάσεων μπορεί να αποτελεί προετοιμασία για μελλοντικές επιχειρήσεις.

Από τον Οκτώβριο του 2023 έως το τέλος του 2025, τουλάχιστον 11 υποθαλάσσια καλώδια στη Βαλτική υπέστησαν ζημιές ή κόπηκαν, σύμφωνα με τα ίδια στοιχεία. Το NATO έχει ήδη απαντήσει ενισχύοντας την επιτήρηση κρίσιμων υποδομών, μεταξύ άλλων μέσω της επιχείρησης Baltic Sentry, ενώ η Βρετανία έχει προωθήσει το Nordic Warden για την παρακολούθηση ύποπτης ναυτικής δραστηριότητας.

Το περιστατικό του Σβάλμπαρντ δεν προκάλεσε διακοπή επικοινωνιών ούτε καταστροφή υποδομών. Αποτελεί, ωστόσο, μια προειδοποίηση για το πώς μπορεί να μοιάζει μια μελλοντική κρίση: όχι με στρατεύματα και βομβαρδισμούς, αλλά με βαθυσκάφη, καλώδια στον πυθμένα και επιχειρήσεις σχεδιασμένες έτσι ώστε κανείς να μην μπορεί εύκολα να αποδείξει ποιος τις πραγματοποίησε.