Μέχρι και το σχολικό έτος 2025-26, η εικόνα στα ελληνικά σχολεία ήταν γνωστή: ένα παραπάνω «κενό» για όσους μαθητές είχαν λάβει απαλλαγή από το μάθημα των Θρησκευτικών, με βόλτες στους διαδρόμους και αναμονή στις αυλές. Φέτος, το μάθημα της «Ηθικής» έρχεται να καλύψει αυτόν τον χαμένο χρόνο, μετατρέποντας την αδράνεια σε ουσιαστικό αναστοχασμό για τη ζωή, την κοινωνία και τις ανθρώπινες σχέσεις.

Ο σχεδιασμός του νέου μαθήματος έγινε με οδηγό σχετική απόφαση του Συμβουλίου της Επικρατείας (ΣτΕ), μετά από μια συζήτηση δεκαετιών για τη θέση των Θρησκευτικών στο ωρολόγιο πρόγραμμα.

Πώς αποφασίστηκε το μάθημα Ηθικής μετά την απόφαση του ΣτΕ

Σχεδόν δύο δεκαετίες πριν είχε υποβληθεί πρόταση για πλήρη κατάργηση του μαθήματος των Θρησκευτικών. Η Ολομέλεια του ΣτΕ έκρινε τότε πως, εφόσον το Σύνταγμα επιτάσσει τη διδασκαλία τους, τα Θρησκευτικά δεν μπορούν να λείπουν από το σχολείο.

Φέτος όμως δόθηκε διαφορετική κατεύθυνση, αξιοποιώντας τον χρόνο που χανόταν για όσους μαθητές έπαιρναν απαλλαγή. Αποφασίστηκε ο σχεδιασμός ενός μαθήματος προσανατολισμένου σε συμπεριφορές και αξίες, που «χτίζει» τον χαρακτήρα του παιδιού από μικρή ηλικία. Τη διδασκαλία θα αναλάβουν αρχικά θεολόγοι και φιλόλογοι, οι οποίοι θα λάβουν εξειδικευμένη επιμόρφωση.

Ποια θέματα περιλαμβάνει το μάθημα Ηθικής

«Αν έπρεπε να παρομοιάσει κανείς την «Ηθική» με κάποιο υπάρχον μάθημα, θα διαπίστωνε ότι θυμίζει φιλοσοφικά μαθήματα με επικάλυψη Πολιτικής Παιδείας, καθώς εμπεριέχει κανονιστικούς άξονες», αναφέρει στο ΒΗΜΑ ο Στέλιος Βιρβιδάκης, ομότιμος καθηγητής φιλοσοφίας στο ΕΚΠΑ και επόπτης της συγγραφικής ομάδας του μαθήματος.

Η θεματολογία είναι ευρεία: κοινωνικά προβλήματα όπως η φτώχεια και η πείνα, διλήμματα ζωής όπως η ευθανασία, η αναγνώριση της αξίας κάθε παιδιού, ο εκφοβισμός (bullying), αλλά και σύγχρονα ζητήματα τεχνολογίας, όπως το πώς επηρεαζόμαστε από την Τεχνητή Νοημοσύνη. Ακόμη και η έννοια της δικαιοσύνης προσεγγίζεται βιωματικά, μέσα από παραμύθια ή ανέκδοτα.

Πολυπολιτισμικότητα χωρίς δογματισμό στο μάθημα της Ηθικής

«Ακόμα και αν το μάθημα της «Ηθικής» δεν μπορεί να θεωρηθεί θρησκευτική παιδεία, επιτρέπει συσχετίσεις, συγκλίσεις και διασυνδέσεις με θρησκευτικές παραδόσεις και κάνει δυνατή την αξιοποίησή τους», επισημαίνει ο κ. Βιρβιδάκης. Σε ορισμένες τάξεις περιλαμβάνεται η ενότητα «Ηθική και θρησκείες», που αναφέρεται σε όλες τις θρησκείες, με στόχο να βοηθήσει τα παιδιά να αποδεχθούν τους συνανθρώπους τους ανεξαρτήτως πιστεύω.

«Το βιβλίο δεν πολεμά καμία θρησκεία, αλλά ούτε επιδιώκει να προβάλει κάποιο αθεϊστικό κίνημα. Αναγνωρίζει ότι η κοινωνία μας είναι πολυπολιτισμική και ότι όλοι οι πολίτες μπορούν να συνυπάρχουν, εμπεδώνοντας αξίες που ρυθμίζουν την καθημερινή ζωή. Σε καμία περίπτωση το μάθημα δεν έχει σκοπό να πολιτικοποιηθεί», προσθέτει ο κ. Βιρβιδάκης.

Ποιες τάξεις διδάσκονται Ηθική και ποια ευαίσθητα θέματα καλύπτει

Το περιεχόμενο διαφέρει από τάξη σε τάξη, από την Γ' Δημοτικού, όπου ξεκινά η διδασκαλία, έως τη Γ' Λυκείου, ώστε το υλικό να ανταποκρίνεται στο αντιληπτικό επίπεδο των παιδιών. Ένα ευαίσθητο ζήτημα, όπως αυτό των αμβλώσεων, δεν περιλαμβάνεται στο βιβλίο της Γ' Δημοτικού.

Η συγκεκριμένη ενότητα εισάγεται σε μεγαλύτερες ηλικίες, από την Γ' Γυμνασίου έως τη Γ' Λυκείου, διατηρώντας μια στάση που αναγνωρίζει τα δικαιώματα των γυναικών.

Πώς βαθμολογείται το μάθημα της Ηθικής

Όσον αφορά την αξιολόγηση, η «Ηθική» αντιμετωπίζεται όπως και το μάθημα των Θρησκευτικών. Όπως εξηγεί ο Σταύρος Καραγεωργάκης, διδάκτωρ Φιλοσοφίας και συγγραφέας του προγράμματος σπουδών, «οι μαθητές θα παίρνουν κανονικά βαθμό στον έλεγχο του τετραμήνου, ωστόσο στο τέλος της σχολικής χρονιάς το μάθημα δεν θα εξετάζεται στις ενδοσχολικές γραπτές εξετάσεις».

Κατά τη γνώμη του κ. Καραγεωργάκη, η «Ηθική» θα έπρεπε να διδάσκεται σε όλα τα παιδιά ανεξαιρέτως, καθώς πρόκειται για μια πρωτοβουλία που έχει ήδη αγκαλιαστεί θερμά από την εκπαιδευτική κοινότητα. Ωστόσο διευκρινίζει πως μια τέτοια αλλαγή αποτελεί απόφαση του Υπουργείου Παιδείας, και προς το παρόν το μάθημα θεσμοθετήθηκε ως λύση για την αξιοποίηση του χρόνου των παιδιών που λαμβάνουν απαλλαγή. Το μάθημα, πάντως, αγγίζει την ίδια την ουσία της σύγχρονης εκπαίδευσης: την καλλιέργεια κριτικής σκέψης, την αποδοχή της ετερότητας και τη διαμόρφωση συνειδητοποιημένων πολιτών.