Ο πόλεμος στο Διάστημα έχει ήδη αρχίσει — και τα πρώτα πλήγματα δεν ήρθαν από πυραύλους, αλλά από κακόβουλο κώδικα. Λίγο μετά τις 03:00 τα ξημερώματα της 24ης Φεβρουαρίου 2022, χιλιάδες δορυφορικά μόντεμ στην Ουκρανία και την Κεντρική Ευρώπη τέθηκαν εκτός λειτουργίας — λίγες ώρες πριν ξεκινήσει η ρωσική εισβολή. Οι κυβερνοεπιθέσεις σε δορυφόρους, οι ύποπτοι ελιγμοί σε τροχιά και η ανάπτυξη νέων οπλικών συστημάτων σκιαγραφούν ένα διαστημικό πεδίο μάχης με τεράστιες συνέπειες για τις επικοινωνίες, τις κρίσιμες υποδομές και την παγκόσμια ασφάλεια.

Η Κάρι Μπίνγκεν, διευθύντρια του Προγράμματος Αεροδιαστημικής Ασφάλειας στο Κέντρο Στρατηγικών και Διεθνών Σπουδών των ΗΠΑ, είναι κατηγορηματική: «Το πρώτο χτύπημα στον πόλεμο Ρωσίας – Ουκρανίας δεν ήταν τα άρματα μάχης που πέρασαν τα ουκρανικά σύνορα, αλλά μια κυβερνοεπίθεση εναντίον ενός εμπορικού δορυφορικού συστήματος, η οποία αργότερα αποδόθηκε στο ρωσικό κράτος». Στόχος ήταν να περιοριστεί η ικανότητα επικοινωνίας του ουκρανικού στρατού και της κυβέρνησης πριν ακόμη πέσει η πρώτη βολή.

Unknown author Unknown author / Wikimedia Commons (Public domain)

Ύποπτοι ελιγμοί δορυφόρων: Τι έχουν καταγράψει οι ειδικοί;

Το Διάστημα επιστρέφει ως πεδίο αντιπαράθεσης με πολύ υψηλότερα διακυβεύματα από ό,τι στον Ψυχρό Πόλεμο. Σήμερα, η διαστημική οικονομία αποτιμάται σε 626 δισεκατομμύρια δολάρια και οι δορυφόροι είναι αναπόσπαστο κομμάτι τόσο των στρατιωτικών επιχειρήσεων όσο και της καθημερινής ζωής. Στις αρχές Φεβρουαρίου αποκαλύφθηκε ότι δύο ρωσικοί δορυφόροι πιθανόν υπέκλεψαν τις επικοινωνίες τουλάχιστον δώδεκα ευρωπαϊκών δορυφόρων μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία — ενδεχομένως αποκτώντας πρόσβαση σε ευαίσθητα δεδομένα ή, θεωρητικά, ακόμη και τον έλεγχό τους.

Επίγεια τηλεσκόπια και κάμερες σε τροχιά έχουν καταγράψει επανειλημμένους ύποπτους ελιγμούς των ρωσικών δορυφόρων Λουτς-1 και Λουτς-2, οι οποίοι πλησίασαν σε πολύ μικρή απόσταση σημαντικούς γεωστατικούς δορυφόρους, μεταξύ των οποίων και ο Intelsat 39. Οι γεωστατικοί δορυφόροι βρίσκονται σε τόσο μεγάλο ύψος ώστε να φαίνονται ακίνητοι πάνω από το ίδιο σημείο της Γης — γεγονός που τους καθιστά ιδανικούς για επικοινωνίες, πλοήγηση και στρατιωτικές αποστολές, αλλά και ιδιαίτερα ελκυστικούς στόχους.

Η ειδικός σε θέματα διαστημικού πολέμου του Βασιλικού Ινστιτούτου Ενωμένων Υπηρεσιών, Τζουλιάνα Σους, επισημαίνει ότι αυτή η συμπεριφορά δεν είναι καινούργια: «Βλέπουμε συνεχώς δοκιμές των ορίων, είτε πρόκειται για μη επανδρωμένα αεροσκάφη που εισέρχονται στον πολωνικό εναέριο χώρο είτε για ρωσικούς δορυφόρους που πραγματοποιούν ελιγμούς κοντά σε άλλους δορυφόρους επικοινωνιών. Το παρατηρούμε αυτό εδώ και περισσότερα από δέκα χρόνια». Οι αναλυτές θεωρούν ότι η Μόσχα αντιμετωπίζει τους δορυφόρους ως την «αχίλλειο πτέρνα» των ΗΠΑ και των συμμάχων τους.

Ποια όπλα μπορούν να «τυφλώσουν» ή να καταστρέψουν δορυφόρους;

Από την εποχή του Ψυχρού Πολέμου έχουν αναπτυχθεί πολυάριθμα συστήματα με στόχο να καταστρέψουν, να παρεμβάλουν ή να μειώσουν τις δυνατότητες δορυφόρων. Στα μη κινητικά όπλα περιλαμβάνονται κυβερνοόπλα, τεχνολογίες παρεμβολής ή παραπλάνησης δορυφορικών σημάτων, λέιζερ και ηλεκτρομαγνητικοί παλμοί (EMP) — τα τελευταία μπορούν να εξουδετερώσουν ή να καταστρέψουν έναν δορυφόρο από το έδαφος, από αεροσκάφος ή ακόμη και από άλλον δορυφόρο. Η Μπίνγκεν τονίζει ότι οι κυβερνοεπιθέσεις εναντίον δορυφόρων αποτελούν πλέον καθημερινό φαινόμενο, ενώ ο ηλεκτρονικός πόλεμος χρησιμοποιείται εκτεταμένα στο μέτωπο της Ουκρανίας.

Στα κινητικά όπλα ανήκουν πύραυλοι εκτοξευόμενοι από το έδαφος ή από αεροσκάφη, καθώς και αντικείμενα που εκτοξεύονται από άλλο διαστημόπλοιο για να καταστρέψουν έναν δορυφόρο. Αντίστοιχες δυνατότητες παρεμβολής διαθέτουν η Κίνα και το Ιράν, ενώ η Μπίνγκεν προειδοποιεί ότι σήμερα ακόμη και ένας χαμηλής ισχύος παρεμβολέας GPS μπορεί να αγοραστεί μέσω διαδικτύου.

Official SpaceX Photos / Wikimedia Commons (CC0)

Δοκιμές αντιδορυφορικών όπλων: Ποιες χώρες έχουν καταρρίψει δορυφόρο;

Καθοριστική καμπή στην ιστορία του διαστημικού οπλισμού αποτέλεσε η κινεζική δοκιμή του 2007, όταν ένας πύραυλος κατέρριψε έναν ανενεργό μετεωρολογικό δορυφόρο, δημιουργώντας χιλιάδες κομμάτια διαστημικών συντριμμιών που εκτιμάται ότι θα παραμείνουν σε τροχιά για περίπου επτά δεκαετίες. Το 2008 οι Ηνωμένες Πολιτείες ανακοίνωσαν δημόσια την επιχείρηση «Operation Burnt Frost», κατά την οποία χρησιμοποιήθηκε αναχαιτιστικός πύραυλος εκτοξευμένος από πλοίο για να καταρριφθεί αμερικανικός δορυφόρος που παρουσίαζε βλάβη — για λόγους ασφαλείας, σύμφωνα με την Μπίνγκεν.

Στην κούρσα ανάπτυξης αντιδορυφορικών όπλων έχουν εισέλθει και άλλες χώρες: η Ινδία έχει επιδείξει αντίστοιχη δυνατότητα κατάρριψης δορυφόρου με αναχαιτιστικό πύραυλο, ενώ η Ρωσία πραγματοποίησε παρόμοια δοκιμή τον Νοέμβριο του 2021 — μόλις τρεις μήνες πριν από την εισβολή στην Ουκρανία. Αν επρόκειτο για μήνυμα προς τη Δύση ή απλώς για στρατιωτική δοκιμή, παραμένει αναπάντητο ερώτημα.