Η ανάληψη της πρωθυπουργίας της Βρετανίας από τον Άντι Μπέρναμ προκαλεί συγκρατημένη αισιοδοξία στην Αθήνα και στους φορείς που αγωνίζονται εδώ και δεκαετίες για την επανένωση των Γλυπτών του Παρθενώνα στο Μουσείο της Ακρόπολης. Ο νέος Βρετανός πρωθυπουργός διαθέτει μια καταγεγραμμένη και επανειλημμένη θέση υπέρ του ελληνικού αιτήματος, γεγονός που τον διαφοροποιεί από τους προκατόχους του.

Η πιο κατηγορηματική τοποθέτησή του είχε γίνει τον Φεβρουάριο του 2023, όταν σχολίαζε τις συζητήσεις για το μέλλον των Γλυπτών και έγραψε στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης: «Send them back, no strings attached» — δηλαδή «στείλτε τα πίσω, χωρίς όρους».

Send them back, no strings. And let’s use culture to change how Britain is seen around the world. 👍🏻 https://t.co/uCSST2BK05

— Andy Burnham (@andyburnham) February 17, 2023

Μια θέση με ιστορικό, όχι μεμονωμένη δήλωση

Με τη φράση αυτή, ο Μπέρναμ είχε απορρίψει ρητά τη λογική μιας προσωρινής παραχώρησης ή ενός δανεισμού που θα προϋπέθετε την αναγνώριση της κυριότητας του Βρετανικού Μουσείου. Είχε προσθέσει ότι η Βρετανία θα μπορούσε να αξιοποιήσει τον πολιτισμό για να αλλάξει τον τρόπο με τον οποίο την αντιμετωπίζει ο υπόλοιπος κόσμος.

Η συγκεκριμένη θέση δεν αποτέλεσε μεμονωμένη παρέμβαση. Ο Μπέρναμ έχει υποστηρίξει την επιστροφή των Γλυπτών επί σειρά ετών, πριν ακόμη αναλάβει την ηγεσία των Εργατικών και περάσει το κατώφλι της Ντάουνινγκ Στριτ.

Τα εμπόδια: Νόμος, κυριότητα και διπλωματικές ισορροπίες

Παρά τον συμβολισμό που φέρει η εκλογή του, δεν είναι ακόμη σαφές αν η προσωπική θέση του Μπέρναμ θα μετατραπεί σε επίσημη κυβερνητική πολιτική. Οι διαδοχικές βρετανικές κυβερνήσεις υποστήριζαν ότι η διαχείριση των Γλυπτών αποτελεί αρμοδιότητα των επιτρόπων του Βρετανικού Μουσείου και όχι της εκάστοτε κυβέρνησης. Τον Φεβρουάριο του 2026, η βρετανική κυβέρνηση επανέλαβε στο Κοινοβούλιο ότι τα Γλυπτά ανήκουν νομικά στους επιτρόπους του Μουσείου.

Ένα από τα βασικότερα εμπόδια είναι ο νόμος του 1963 για το Βρετανικό Μουσείο, ο οποίος περιορίζει αυστηρά τη δυνατότητα των επιτρόπων να απομακρύνουν μόνιμα αντικείμενα από τις συλλογές του. Για να καταστεί δυνατή μια οριστική επιστροφή, ενδέχεται να απαιτηθεί τροποποίηση του ισχύοντος νομικού πλαισίου ή η εξεύρεση μιας διαφορετικής φόρμουλας που να μην παραβιάζει τον νόμο.

Το ζήτημα περιπλέκεται ακόμη περισσότερο από το γεγονός ότι η Ελλάδα δεν αποδέχεται τη λύση ενός συμβατικού δανεισμού, καθώς κάτι τέτοιο θα μπορούσε να εκληφθεί ως έμμεση αναγνώριση της κυριότητας του Βρετανικού Μουσείου. Το Μουσείο, από την πλευρά του, δηλώνει ανοικτό σε δανεισμό υπό τους συνήθεις όρους του, ενώ επισημαίνει ότι δεν έχει λάβει επίσημο ελληνικό αίτημα δανεισμού.

Η κατάσταση σήμερα: Διαπραγματεύσεις σε εξέλιξη

Το Βρετανικό Μουσείο επιβεβαιώνει ότι βρίσκονται σε εξέλιξη «εποικοδομητικές συζητήσεις» με την ελληνική πλευρά για μια νέα μορφή συνεργασίας σχετικά με τα Γλυπτά. Περίπου τα μισά από τα σωζόμενα Γλυπτά βρίσκονται σήμερα στο Λονδίνο και τα υπόλοιπα στην Αθήνα, με την ελληνική πλευρά να υποστηρίζει ότι αποτελούν ενιαίο καλλιτεχνικό και αρχιτεκτονικό σύνολο και πρέπει να εκτίθενται μαζί στον φυσικό και ιστορικό τους χώρο.

Η Ελλάδα επιμένει στην επανένωση των Γλυπτών και όχι σε μια προσωρινή μετακίνησή τους, θέση που καθιστά ακόμη πιο δύσκολη την εξεύρεση αμοιβαία αποδεκτής λύσης εντός του υφιστάμενου νομικού πλαισίου.

Το προειδοποιητικό παράδειγμα του Μπόρις Τζόνσον

Η ιστορία του Μπόρις Τζόνσον λειτουργεί ως υπενθύμιση ότι οι θέσεις των πολιτικών μπορούν να αλλάξουν δραματικά μόλις αναλάβουν την εξουσία. Ο πρώην Βρετανός πρωθυπουργός είχε ταχθεί υπέρ της επιστροφής των Γλυπτών κατά τα νεανικά του χρόνια, αλλά αργότερα άλλαξε στάση και ως πρωθυπουργός υποστήριξε την παραμονή τους στο Λονδίνο.

Για τον λόγο αυτό, το κρίσιμο ερώτημα πλέον δεν είναι μόνο τι είχε δηλώσει ο Μπέρναμ πριν γίνει πρωθυπουργός, αλλά αν θα αξιοποιήσει τη νέα του θέση για να διευκολύνει μια ιστορική συμφωνία μεταξύ Αθήνας και Λονδίνου. Η παρουσία ενός δηλωμένου υποστηρικτή της επιστροφής στην Ντάουνινγκ Στριτ αποτελεί αναμφίβολα σημαντική εξέλιξη — η πραγματική δοκιμασία, όμως, αρχίζει τώρα.